Ogulturk Ekinci

Ogulturk Ekinci Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Rule 39’u anlatıyor:

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi tarafından uygulanan Rule 39 (Geçici Tedbirler / Interim Measures), başvuru sahiplerinin telafisi imkânsız zarar görmesini önlemek amacıyla verilen acil ve bağlayıcı nitelikteki koruma kararlarıdır. Bu düzenleme, Mahkeme’nin İçtüzüğü’nün 39. maddesinde yer alır ve özellikle sınır dışı edilme, iade, yaşam hakkı ve işkence yasağı gibi geri döndürülemez sonuçlar doğurabilecek durumlarda uygulanır.

Rule 39, başvuru henüz sonuçlanmadan önce, başvurucunun ciddi ve geri dönülemez bir zarara uğrama riski varsa Mahkeme’nin ilgili devlete derhal uygulanması gereken geçici önlem emretmesini sağlar.

Bu tedbirler genellikle şu durumlarda verilir:

• Sınır dışı veya iade edilme halinde işkence veya kötü muamele riski 
• Yaşam hakkını tehdit eden acil durumlar 
• Sağlık durumunun ciddi tehlike altında olması 

Bu bağlamda Rule 39 en çok Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Madde 2 (yaşam hakkı) ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Madde 3 (işkence yasağı) ile bağlantılı olarak uygulanır.

Rule 39 kararları:

• Bağlayıcıdır (devletler uymak zorundadır) 
• Uygulanmaması halinde ilgili devlet, sözleşmeyi ihlal etmiş sayılır 
• Bu durum Mahkeme kararlarında ayrıca ihlal olarak tespit edilir 

AİHM içtihatlarına göre geçici tedbirlere uyulmaması, Sözleşme’nin 34. maddesi kapsamındaki bireysel başvuru hakkının da ihlali anlamına gelir.

Rule 39 başvurusu, AİHM’e yapılan bireysel başvuruyla birlikte veya ayrı olarak yapılabilir. Süreç şu şekildedir:

1. Acil durumun açıkça ortaya konulması gerekir 
   • Telafisi imkânsız zarar riski somut delillerle gösterilmelidir 

1. Başvuru doğrudan Mahkeme’ye yapılır 
   • Faks, e-posta veya Mahkeme’nin elektronik sistemleri üzerinden iletilebilir 

1. Belgeler eklenmelidir 
   • Mahkeme kararları 
   • Sağlık raporları 
   • Sınır dışı kararları gibi resmi belgeler 

1. Acil ibaresi belirtilmelidir 
   • Başvurunun “Rule 39 – Urgent” olarak sunulması gerekir 

Mahkeme genellikle çok kısa sürede (bazen saatler içinde) karar verir.

Türkiye, AİHM’e en fazla başvuru yapan ülkelerden biridir. Rule 39 kapsamında da çok sayıda başvuru yapılmıştır.

• AİHM yıllık istatistiklerine göre, her yıl binlerce geçici tedbir talebi incelenmektedir 
• Türkiye vatandaşları özellikle sınır dışı ve iade davalarında bu mekanizmayı sıkça kullanmaktadır 
• Ancak başvuruların büyük bir kısmı kabul edilmemekte, yalnızca ciddi ve acil risk bulunan dosyalarda tedbir kararı verilmektedir 
• 
  

📊 Örneğin:

• AİHM’in resmi istatistik raporlarına göre bazı yıllarda Rule 39 taleplerinin %90’dan fazlası reddedilmektedir 
• Türkiye’den yapılan başvurular, özellikle 2016 sonrası dönemde belirgin şekilde artış göstermiştir 
• 
  

• Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi – Resmi İçtüzük (Rule 39) 
• AİHM Yıllık İstatistik Raporları (Annual Reports) 
• AİHM İçtihatları (Case-law database HUDOC) 

Rule 39, Avrupa İnsan Hakları sisteminde en güçlü acil koruma mekanizmalarından biridir. Ancak bu yol:

• Sadece çok ciddi ve geri döndürülemez risk durumlarında uygulanır 
• Teknik ve hukuki açıdan güçlü bir başvuru gerektirir 

Bu nedenle başvuruların, alanında uzman hukukçular tarafından hazırlanması büyük önem taşır.

Ogulturk Ekinci Lüksemburg 03/04/2026